TL.07.03 Sera Gazı Emisyonları ve Su ayak İzi Doğrulama Adam-Gün Hesaplama Talimatı

---

1. AMAÇ

Bu talimatın amacı CERTEX Belgelendirmesi için başvuran firmalara sera gazı emisyonlarını ve su ayak izi doğrulamak için gereken adam-gün sayısını tahmin etmeye yönelik metodolojiyi tanımlamaktır.

 

2. KAPSAM

2012/600/EU ve 2012/601/EU Yönetmelikleri ve 2003/8/EC sayılı Direktif ve bunların eklerine uygun olarak, sabit kurulum için Sera Gazı emisyonlarının doğrulanmasında.

Ayrıca, ISO 17029: 2013 akreditasyon standardına (ISO 14064-1, ISO 14046) göre doğrulamaları için de geçerlidir.

 

3. TANIMLAR

.

ISO 14064-1, ISO 14064-3, ISO 14046 ve ISO 17029:2013

 

4. UYGULAMA

4.1 Sera Gazı İçin Adam-Gün Belirleme Adımları

Baş Doğrulayıcı, bir kurulumda sera gazı emisyonu doğrulaması için gerekli adam-gün sayısını (M/D) belirler. Toplam M/D sayısı, veri toplama ve hazırlama, yerinde doğrulama, sonlandırmadan önce ve sonra ilgili belgelerin tamamlanmasına yönelik tüm süreci kapsar.  Her durumda, yerinde doğrulamanın M/D sayısı, toplam M/D sayısının en az %50'sine eşit olmalıdır.

 M/D'lerin toplam sayısı ve ilgili gerekçeli dökümü kaydedilir. doğrulama döngüsü boyunca. Ek I'deki tablo, bir tesisin operatörünün ilk doğrulamasında dikkate alınacaktır.

Tesisin müteakip doğrulamasında, tesisin önceki bilgileri ve doğrulama ekibinin deneyimi nedeniyle toplam M/D sayısı yılda %10 oranında azaltılabilir. Her durumda, toplam M/D'lerin azaltılması, Ek I'deki tabloya dayalı olarak ilk değerlendirmenin %30'unu aşamaz. Benzer şekilde, doğrulama risk değerlendirmesinin bir veya daha fazla risk için yüksek veya çok yüksek riskle sonuçlanması durumunda, doğrulama süresi sırasıyla %30'a kadar arttırılabilir.

Bir tesisteki veya uçak işleticisindeki sera gazı emisyonlarının doğrulanması için Adam Günü hesaplaması, aşağıdaki parametreleri dikkate alacaktır (bkz. Ek I):

• Emisyon Kaynaklarının Sayısı

• Kaynak Akışı Sayısı

• Kaynak Akış Türü

• Toplam yıllık emisyonlar

• Karmaşıklık düzeyi kontrolü

Tesisin izleme seviyesinin ve sistem karmaşıklığının kontrolünün değerlendirmesi için baş doğrulayıcı AVR Anahtar kılavuzu  numara II 12 göre  parametreleri dikkate alır. Örneğin

• Faaliyet Grubu

• Tesisin karmaşıklığı

• Kapsanan sera gazı türleri

• Kabul edilmiş ,onaylanmış izleme planının karmaşıklığı ve bilgi miktarı

• İzleme metodunun türü

• operatörün operasyonlarının karmaşıklığı;

• veri akışı Faaliyetlerinin yetkinliği (çalışma tabloları, bağlantılar ve otomasyon dahil)

• onaylanmış izleme planı ve geçerli izleme metodolojisinin ayrıntıları ve karmaşıklığı;

• onaylanmış izleme planında belirtilen prosedürlerin eksiksizliği, sağlamlığı ve uygun şekilde uygulanması.

AB-ETS dışı emisyon durumları için sera gazı doğrulama emisyonlarını hesaplamak için Ek II'deki tablo kullanılacaktır. Hesaplanan M/D'ler Ek I'de hesaplananlara eklenir

Ek II, sabit olmayan kaynaklardan (ör. filo, inşaat makineleri, gemiler vb.) doğrudan emisyonları veya dolaylı emisyonları (ör. ısı ve buhar elektriği kullanımı, çalışanların gezileri, başka bir kuruluştan ürün, malzeme, insan ve atık nakliyesi) içerecektir. taşeronluk faaliyetleri, kuruluş tarafından üretilen ancak başka bir kuruluş tarafından yönetilen atıklardan kaynaklanan emisyonlar, ürünlerin kullanımından ve yaşam evrelerinden kaynaklanan emisyonlar, kuruluş tarafından tüketilen enerji ürünlerinin üretimi ve dağıtımından kaynaklanan emisyonlar, tedarik edilen hammaddelerin üretiminden kaynaklanan emisyonlar, aşağıdakiler dahil biyojenik olmayan ve biyogenetik antropojenik emisyonlar (ölçülür ve rapor edilirse) ve biyogenetik antropojenik olmayan emisyonlar)

 

 

 

 

	SABİT TESİSLERDE DOĞRUDAN EMİSYONLARIN DOĞRULANMASI İÇİN ADAM GÜNÜ HESAPLAMASI.DEĞERLENDİRME			PUAN
1	EMİSYON KAYNAKLARININ SAYISI	1 – 3 kaynaklar	≤10 uçaklar	1
		3 – 6 kaynaklar	11-100 uçaklar	2
		> 6 kaynaklar	>100 uçaklar	3
2	KAYNAK AKIŞ SAYISI	1 – 3 Kaynak Akışları		1
		3 – 6 Kaynak Akışları		2
		6-9 Kaynak Akışları		5
		≥10		10
3	KAYNAK AKIŞ TÜRÜ	MRR'nin 38(4) Maddesi uyarınca yalnızca biyokütle fraksiyonunun %97 veya daha fazla olduğu ticari standart yakıtlar veya biyokütle		1
		Sadece sıvı yakıtlar, MRR4 Madde 38(4) uyarınca biyokütle fraksiyonunun %97 veya daha fazla olduğu biyokütle veya doğal gaz		4
		Herhangi bir yakıt kombinasyonu (sıvı, katı ve/veya gaz yakıtlar ve malzemeler, karışık biyokütle)		8
4	TOPLAM YILLIK EMİSYONLAR	≤25.000 t CO2e		0
		25.001 - 50.000 t CO2e		1
		50.001 - 500.000 t CO2e		8
		>500.000 t CO2e		15
5	KARMAŞIKLIK KONTROL DÜZEYİ	Çok düşük karmaşıklık ve yerinde iyi kontroller		2
		Orta derecede karmaşıklık ve iyi kontrol		8
		Orta derecede karmaşıklık ve zayıf kontrol		12
		Yüksek karmaşıklık ama iyi kontrol		16
		Orta/Yüksek karmaşıklık ve zayıf kontrol		30

 

toplam	< 8	8-23	24-35	36-50	>50
Kurulum başına Minimum Doğrulama Adam Günü	1,5	2-3	4-5	6-7	8-9

 

SABİT OLMAYAN KAYNAKLARDAN KAYNAKLANAN DOĞRUDAN EMİSYONLARIN VEYA DOLAYLI EMİSYONLARIN DOĞRULANMASI İÇİN ADAM GÜN HESAPLAMASI

 

S/N	KRİTER	DEĞERLENDİRME	PUAN
1	SABİT OLMAYAN KAYNAKLARDAN VEYA DOLAYLI EMİSYONLARDAN KAYNAKLANAN EMİSYON KAYNAKLARININ SAYISI	1 – 50 kaynaklar	1
		51 – 500 kaynaklar	2
		> 501 kaynaklar	3
2	KAYNAK AKIŞ SAYISI	1 – 3 kaynak akışı	1
		3 – 6  kaynak akışı	2
		6-9  kaynak akışı	3
		≥10	4
3	KAYNAK AKIŞ TÜRÜ	MRR'nin 38(4) Maddesi uyarınca yalnızca biyokütle fraksiyonunun %97 veya daha fazla olduğu ticari standart yakıtlar veya biyokütle	1
		Sadece sıvı yakıtlar, MRR4 Madde 38(4) uyarınca biyokütle fraksiyonunun %97 veya daha fazla olduğu biyokütle veya doğal gaz	2
		Herhangi bir yakıt kombinasyonu (sıvı, katı ve/veya gaz yakıtlar ve malzemeler, karışık biyokütle)	3
4	TOPLAM YILLIK EMİSYONLAR	≤25.000 t CO2e	1
		25.001 - 50.000 t CO2e	2
		50.001 - 500.000 t CO2e	3
		>500.000 t CO2e	4
5	KARMAŞIKLIK KONTROL DÜZEYİ	Çok düşük karmaşıklık ve yerinde iyi kontroller	1
		Orta derecede karmaşıklık ve iyi kontrol	2
		Orta derecede karmaşıklık ve zayıf kontrol	3
		Yüksek karmaşıklık ama iyi kontrol	4
		Orta/Yüksek karmaşıklık ve zayıf kontrol	5

 

toplam	< 8	8-14	>14
Asgari Doğrulama Adam Gün Sayısı (Ek I'e ek olarak)	1	2-3	4-5

 

 

4.2 Su Ayak İzi İçin Adam-Gün Belirleme Adımları

Baş doğrulayıcı / tetkik planlayıcısı, kuruluşun su ayak izi beyanı, su envanteri, su kullanımı, deşarj yapısı, su kaynakları ve faaliyet karmaşıklığını dikkate alarak gerekli adam-gün (A/G) süresini belirler.

Belirlenen toplam adam-gün sayısı aşağıdaki faaliyetleri kapsar:

• Başvuru ve doküman inceleme,
• Su ayak izi beyanı / raporu incelemesi,
• Su envanteri doğrulaması,
• Yerinde inceleme / saha doğrulaması,
• Kaynak akışlarının kontrolü,
• Hesaplama metodolojisinin değerlendirilmesi,
• Bulguların kapatılması,
• Nihai raporlama ve karar süreci.

Her durumda, yerinde gerçekleştirilen faaliyetler toplam adam-gün süresinin önemli bir kısmını oluşturmalıdır. Özellikle çok kaynaklı, çok tesisli ve yüksek su stresi altındaki kuruluşlarda yerinde inceleme süresi artırılmalıdır.

 

Su Ayak İzi Adam-Gün Hesaplamasında Dikkate Alınacak Parametreler

Su ayak izi doğrulama / değerlendirme süresi aşağıdaki kriterlere göre belirlenir:

• Çalışan sayısı
• Su kaynak sayısı
• Deşarj noktası sayısı
• Faaliyet karmaşıklığı
• Tesis sayısı
• Havza su stresi düzeyi

Ayrıca gerektiğinde aşağıdaki hususlar da dikkate alınır:

• Proseslerde kullanılan suyun çeşitliliği,
• Geri kazanım / geri kullanım sistemleri,
• Arıtma tesisi bulunup bulunmaması,
• Ölçüm altyapısının yeterliliği,
• Su sayaçları ve izlenebilirlik seviyesi,
• Havza bazlı çevresel riskler,
• Kuruluşun su yönetim olgunluğu.

Kriter	Seviye	Tanım	Adam-Gün Katsayısı
Çalışan Sayısı	1–50	Küçük organizasyon	0,5
	51–200	Orta ölçek	1
	201–500	Büyük organizasyon	1,5
	501+	Çok büyük	2
Su Kaynak Sayısı**	1	Tek kaynak (şebeke vb.)	0,5
	2–3	Şebeke + kuyu vb.	1
	4+	Çoklu su kaynakları	1,5
Deşarj Noktası	1	Tek deşarj	0,5
	2–3	Çoklu deşarj	1
	4+	Karmaşık sistem	1,5
Faaliyet Karmaşıklığı	Düşük	Ofis, lojistik	0,5
	Orta	Üretim + proses	1
	Yüksek	Kimya, tekstil, metal	1,5
Tesis Sayısı	1	Tek tesis	0,5
	2–5	Çok tesis	1
	6+	Holding yapısı	1,5
Havza Su Stresi (Her defasında bölge için kontrol edilecek-envanterde olsa bile Tarım Bak.sitesi)	Düşük	Su Bol	0
	Orta	Su Baskısı	0,5
	Yüksek	Su Kıtlığı	1

Su Ayak İzi Toplam Adam-Gün Hesaplama Yöntemi

• Temel Denetim Süresi

Su ayak izi doğrulama / değerlendirme çalışmaları için temel denetim süresi 1,0 adam-gün olarak alınır.

• Hesaplama Formülü

Su Ayak İzi Toplam Adam-Gün =

Temel Denetim Süresi (1 gün)
+ Çalışan katsayısı
+ Su kaynak katsayısı
+ Deşarj katsayısı
+ Faaliyet karmaşıklığı katsayısı
+ Tesis katsayısı
+ Havza su stresi katsayısı

SU AYAK İZİ TOPLAM ADAM GÜN SAYISI-*Temel Denetim Süresi – 1 A/ G

Su Ayak İzi Toplam Adam-Gün = Temel Denetim Süresi (1 gün) + Çalışan katsayısı + Su kaynak katsayısı + Deşarj katsayısı + Faaliyet karmaşıklığı + Tesis katsayısı + Havza riski

 

Havza Su Stresi Değerlendirmesi

Havza su stresi değerlendirmesi, her başvuru özelinde ayrıca yapılmalıdır. Kuruluşun su envanterinde bilgi yer alsa dahi, ilgili havzanın güncel su stresi durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Su Ayak İzinde Kaynak Akışı Değerlendirmesi

Su ayak izi çalışmasında sadece toplam tüketim değil, su kaynaklarının proses içindeki akışı ve kullanım yapısı da değerlendirilmelidir.

Kaynak akışları;

• suyun nereden alındığını,
• hangi proseste kullanıldığını,
• ne kadarının ürüne girdiğini,
• ne kadarının deşarj / buharlaşma / kayıp / geri kullanım olarak çıktığını

gösterecek şekilde izlenmelidir.

Bu nedenle su ayak izi incelemelerinde yalnızca fatura veya kuyu miktarı değil, aynı zamanda su denge yaklaşımı (water balance) da dikkate alınmalıdır.

1. Planlama ve Gerekçelendirme Notu

Baş doğrulayıcı / planlayıcı, hesaplanan adam-gün süresini gerektiğinde aşağıdaki durumlara göre artırabilir:

• Eksik veya dağınık veri altyapısı,
• Sayaçların yetersizliği,
• Kaynak akışlarının izlenememesi,
• Çok sayıda proses hattı,
• Yüksek geri dönüşüm / yeniden kullanım sistemleri,
• Arıtma ve geri kazanım sistemlerinin bulunması,
• Farklı tesisler arasında veri konsolidasyonu gerekliliği,
• Yüksek havza riski ve çevresel hassasiyet.

Benzer şekilde, sistemin çok sade olduğu, tek tesisli, tek kaynaklı ve düşük riskli yapılarda planlama daha düşük seviyede tutulabilir; ancak asgari temel süre 1 adam-günün altına düşmemelidir.

5.0 İlgili Dokümantasyon

EA-6/03:2013 - AB ETS Direktifi kapsamında Doğrulayıcıların Tanınmasına İlişkin EA Belgesi

Güncellendiği şekliyle 2003/87/EC sayılı "Konsey'in 96/61/EC kapsamında bir sera gazı emisyon hakları ticaret sisteminin kurulması" Direktifi

Kullanım Koşulları Daha Fazla Avrupa Parlamentosu ve Konseyi

EN 14181:2004 «Sabit kaynak emisyonları. Otomatik ölçüm sistemlerinin kalite güvencesi»

AVR Temel Kılavuz Notu No. II.12: “Doğrulamada zaman tahsisi”

EN ISO 14064-1:2018 "Sera gazları — Bölüm 1: Sera gazı emisyonlarının ve giderimlerinin miktarının belirlenmesi ve raporlanması için kuruluş düzeyinde kılavuzluk içeren şartname"

EN ISO 14064-2: 2019 "Sera gazları — Bölüm 2: Sera gazı emisyon azaltımlarının veya giderim iyileştirmelerinin miktarının belirlenmesi, izlenmesi ve raporlanması için proje düzeyinde kılavuzluk içeren şartname"

EN ISO17029:2022 "Sera gazları- Akreditasyon veya diğer tanıma biçimlerinde kullanılmak üzere sera gazı doğrulama ve doğrulama kuruluşları için gereklilikler"

IAF MD6 2014: ISO 17029:2013 Uygulaması

ESYD GD-GHG/01/00/01.10.2012: ISO 17029 ve (AB) No 600/2012 Yönetmeliğine göre sera gazı doğrulama kuruluşlarının akreditasyonu için rehber

 

 

6.0 Revizyon Takibi

 

 

Revizyon Kartı
Revizyon Özeti	Revizyon No	Revizyon Tarihi
Sabit Tesislerde Doğrudan Emisyonların Doğrulanması İçin Adam Günü Hesaplaması Liste Güncellendi	01	07.02.2025
Su ayak izi hesaplama yönetimi eklendi.	02	20.03.2026