PR.07 Sera Gazı Doğrulama Prosedürü

1. AMAÇ VE KAPSAM

Bu prosedürün amacı, TS EN ISO 17029 standardı kapsamında kuruluşlarca hazırlanmış Sera Gazı Beyanlarının ve Su Ayak İzi Beyanlarının TS EN ISO 14064-1 ve TS EN ISO 14046 standartlarına göre gerçekleştirilecek olan doğrulama faaliyetlerine ilişkin iş ve işlemleri açıklamaktır.

Bu prosedür, kuruluşlarca TS EN ISO 17029 kapsamında TS EN ISO 14064-1 ve TS EN ISO 14046 standartlarına göre yapılacak olan başvuruların alınması, başvurunun değerlendirilmesi, sözleşmenin yapılması, sera gazı beyanı raporlarının, su ayak izi beyan raporlarının/hesaplama dokümanlarının gözden geçirilmesi, stratejik analizin gerçekleştirilmesi, risk değerlendirmesi, numune/örnekleme ve doğrulama planlarının oluşturulması, saha incelemelerinin gerçekleştirilmesi ile doğrulama raporları ve beyanlarının hazırlanması, bağımsız gözden geçirmenin yapılması vb. faaliyetlere ilişkin yapılacak iş ve işlemleri kapsar.

2. TANIMLAR VE KISALTMALAR

 Sera Gazı
Yeryüzü, atmosfer ve bulutlar tarafından kızılötesi ışıma spektrum aralığında belirli dalga boylarında soğurulan ve salınan, atmosferin hem doğal hem de antropojenik gaz bileşeni.
Not : Sera gazları, karbon dioksit (CO2), metan (CH4), azot oksit (NO2), hidroflorokarbonlar (HFC), perflorokarbonlar (PFC) ve kükürt hekzaflorürden (SF6) oluşur.
Sera Gazı Kaynağı
Atmosfere sera gazı salan fiziksel bir birim veya proses.
Su Ayak İzi
Bir ürün, hizmet, süreç, tesis veya kuruluşun doğrudan ve dolaylı olarak ne kadar su kullandığını ve bu kullanımın su kaynakları üzerindeki çevresel etkisini gösteren bir değerlendirmedir.
Sera Gazı Emisyonu
Belirli bir sürede atmosfere salınan sera gazlarından birisinin toplam kütlesi.
Sera Gazı Faaliyet Verileri
Bir sera gazı emisyonuyla veya uzaklaştırılmasıyla sonuçlanan faaliyetin kantitatif ölçüsü.
Not : Tüketilen enerji, yakıt veya elektrik miktarı, üretilen malzeme, verilen hizmet veya etkilenen arazi alanı, sera gazı emisyonu faaliyet verilerine örnek olarak verilebilir.
Sera Gazı Beyanı
Sorumlu tarafça yapılan beyan ya da gerçekçi veya tarafsız açıklama.
Not 1 : Sera gazı beyanı, belirli bir tarih veya bir zaman aralığı için yapılabilir.
Not 2 : Sorumlu tarafça yapılan sera gazı beyanı açıkça tanımlanabilir, onaylayıcı veya doğrulayıcı tarafından belirlenen kriterlere göre uygun şekilde değerlendirilebilir veya ölçülebilir özellikte olmalıdır.
Not 3 : Sera gazı beyanı, sera gazı raporu veya sera gazı proje planı olarak verilebilir.

Sera Gazı Bilgi Sistemi
Sera gazı bilgilerini oluşturmak, yönetmek ve muhafaza etek için gerekli politikalar, işlemler ve prosedürler.
Sera Gazı Envanteri
Bir kuruluşa ait sera gazı kaynakları, sera gazı yutakları, sera gazı emisyonları ve sera gazı uzaklaştırmalarına ilişkin bilgiler.
Sera Gazı Raporu
Bir kuruluşun veya projenin sera gazına ilişkin bilgilerini hedeflenen kullanıcılarına iletmek için hazırlanan bağımsız doküman.
Not : Bir sera gazı raporu, bir sera gazı beyanı içerebilir.
Karbon Dioksit Eş Değeri (CO2e)
Bir sera gazının ışıma kuvvetinin karbon dioksit ile karşılaştırılmasında kullanılan birim.
Kuruluş
Kendi işletmesine ve yönetimine sahip, ortaklı olan veya olmayan, kamu veya özel şirket, firma, girişimci, kurum veya müessese veya bunların bütünü veya bir bölümü.
Tesis
Tek bir coğrafi sınır, kuruluş birimi veya üretim prosesi kapsamında tanımlanabilen tek bir tesis, tesisler kümesi veya üretim süreçleri (sabit veya hareketli).
Güven Seviyesi
Doğrulamada hedef kullanıcı tarafından talep edilen güven derecesi.
Hedef Kullanıcı
Sera gazına ve su ayak izine ilişkin bilgileri raporlayanlar tarafından tanımlanan ve karar vermede bu bilgilere güvenen kişi veya kuruluş.
Maddesellik
Hatalardan, ihmallerden ve yanlış anlaşılmalardan biri veya tamamından dolayı, sera gazı beyanını ve hedef kullanıcıların kararlarını etkileyebilen kavram.
Doğrulama Beyanı
Sorumlu tarafın sera gazı ve su ayak izi beyanındaki açıklamalara ilişkin güvence veren ve hedef kullanıcılara verilen resmi yazılı açıklama.
Doğrulama
Kabul edilen doğrulama kriterlerine göre sera gazı ve su ayak izi beyanının değerlendirilmesi için sistematik, bağımsız ve dokümante edilen süreç.

Doğrulayıcı
Doğrulama sürecinin gerçekleştirilmesinden ve raporlanmasından sorumlu, yetkili ve bağımsız kişi veya kişiler.
Bağımsız Gözden Geçirmeci
Doğrulama ekibinde bulunmayan baş doğrulayıcı niteliklerine sahip personel.
Olağanüstü Durum
Kuruluşun/Tesisin kontrolü dışında gelişen, sürecin olağan işleyişine engel olan durum. Örnek olarak; savaş, grev, isyan, siyasi istikrarsızlık, jeopolitik gerginlik, terörizm, suç, salgın, sel, deprem, bilgisayar korsanlığı, diğer doğal veya insan yapımı felaketler.
Önemli hatalı bildirim
Tek başına veya diğer hatalı bildirimlerle beraber maddesellik seviyesini aşan hatalı bildirim.

1. 3. SORUMLULUK

Belegelendirme Müdürü
Planlama Sorumlusu
Başdoğrulayıcı
Doğrulayıcı
Teknik Uzman
Bağımsız Gözden Geçirmeci

1. 4. UYGULAMA

4.1 Sözleşme Öncesi Faaliyetler - Başvuruların Alınması ve Değerlendirilmesi
Kuruluş, FR.07.01 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Başvuru Formu belgesini dolduracak ve talep edilen tüm kayıtları/belgeleri Belgelendirme Müdürü’ ne gönderecektir.
Belgelendirme Müdürü tarafından FR.07.01 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Başvuru Formu’ nun uygunluğu ön kontrolü yapıldıktan sonra Baş Doğrulayıcı’ya iletecektir. Baş Doğrulayıcı, başvuruyu gözden geçirecek ve ilk Doğrulama için gereken tüm bilgileri toplamak üzere kuruluşla iletişime geçecektir. Gerekli tüm bilgileri topladıktan sonra, Baş Doğrulayıcı, FR.07.01 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Başvuru Formu/ doğrulama projesinin üstlenilmesini olumlu veya olumsuz olarak öneri verecektir.

Olumlu karar verilmesinin ardından Belgelendirme Müdürü/Planlama Sorumlusu FR.07.02 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Teklif Formunu hazırlayarak müşteriye gönderecektir. Teklif onayı ile birlikte FR.07.03 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulanması Sözleşmesi, her iki tarafın yasal temsilcileri tarafından imzalanarak kayıt altına alınacaktır.

4.2 Sözleşme İmzalandıktan Sonra
4.2.1 Doğrulama Ekibi

Baş Doğrulayıcı Planlama Sorumlusu ile birlikte, teknik alanlarına ve adam gün hesaplamasına dayanarak doğrulama görevini uygun bir doğrulama ekibine atayacaktır. Atama FR.06.11 Doğrulama Personeli Atama Formu kullanılarak yapılır. Atanan Doğrulama Ekibi, FR.09.04 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Risk Değerlendimesi Formuna kayıt edilecektir.

4.2.2 Stratejik Analiz

Baş Doğrulayıcı, diğer Doğrulama Ekibi üyeleriyle işbirliği içinde, doğrulamanın türünü, ölçeğini ve karmaşıklığını değerlendirir ve tüm kurulum / kuruluş faaliyetlerinin stratejik analizini yapar. Bu amaçla, Baş Doğrulayıcı, FR.09.01 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Stratejik Analiz Formunu doldurur.
Stratejik analiz, doğrulama veya geçerli kılma faaliyetinin etkin şekilde planlanabilmesi amacıyla, kuruluşun sera gazı beyanı ve/veya su ayak izi beyanı ile ilişkili faaliyetlerini, veri kaynaklarını, yöntemlerini, organizasyonel yapısını, sınırlarını ve risk alanlarını anlamaya yönelik olarak gerçekleştirilir.
Stratejik analiz aşağıdaki üç perspektifi dikkate alır:

•   Sera gazı emisyonlarına ve/veya su kullanımına, su tüketimine, su deşarjına ve su kalitesi etkilerine neden olan ekipman ve süreçlerin doğası, ölçeği ve karmaşıklığı, izleme dönemi boyunca emisyonlar ile su akışları üzerindeki işletme koşullarının ötesinde enerji akışlarının, su akışlarının ve dış etkilerin ölçümü ve kaydı da dahil.
•  Malzeme akışlarının, emisyonların, su çekimlerinin, su kullanımının, su tüketiminin, su geri kullanımının, atıksu oluşumunun ve deşarjların ölçüm ve kaydı için yönetim sistemi.
•  Sera gazı ve/veya su ayak izi bilgilerinin üretildiği işletme, bakım, laboratuvar, çevre, üretim, muhasebe ve veri yönetim sistemlerini yöneten organizasyonel çevre ve organizasyon yapısı.

Stratejik analizde aşağıdakiler ele alınır:

a) İlgili sektör bilgileri
Kuruluşun faaliyet gösterdiği sektöre ilişkin sera gazı emisyon kaynakları ile su kullanımı, su tüketimi, atıksu oluşumu, su geri kazanımı ve su kalitesi etkileri değerlendirilir.
b) Tesis(ler)in, projesinin veya ürünün doğası
Tesis, proje, hizmet veya ürünün doğası; proses yapısı, teknoloji düzeyi, üretim şekli, yardımcı tesisleri, enerji kullanımı, su kullanımı ve çevresel etkileşimleri dikkate alınarak incelenir

c) Kriterlerin gereklilikleri, uygulanabilir düzenleyici ve/veya program gereklilikleri
İlgili doğrulama kriterleri, standart şartları, yasal mevzuat, müşteri şartları, sera gazı programı gereklilikleri ve/veya su ayak izi ile ilgili uygulanabilir şartlar dikkate alınır.
d) Amaçlanan kullanıcının maddi eşik değeri, bununla ilgili nitel ve nicel bileşenler
Amaçlanan kullanıcının kararlarını etkileyebilecek önemlilik seviyesi; sera gazı verileri ile su ayak izi verilerinin nicel ve nitel etkileri açısından değerlendirilir.
e) Sera gazı beyanının ve/veya su ayak izi beyanının olası doğruluk ve eksiksizliği
Beyanın doğruluğu, tutarlılığı, izlenebilirliği ve eksiksizliği değerlendirilir.
f) Sera gazı beyanının ve/veya su ayak izi beyanının kapsamı ve ilişkili sınırları
Beyanın kapsamı, organizasyonel ve operasyonel sınırlar, yaşam döngüsü sınırları, süreç sınırları ve raporlama sınırları gözden geçirilir.
g) Veri için zaman sınırları
Verilerin kapsadığı raporlama dönemi, sezonluk etkiler, dönemsel değişiklikler ve zaman bazlı temsil kabiliyeti değerlendirilir.
h) Emisyon SSR’ları ve bunların genel sera gazı beyanına katkısı / önemli su ayak izi unsurları
Sera gazı doğrulamalarında emisyon kaynakları, yutaklar ve rezervuarlar (SSR’lar) ile bunların genel sera gazı beyanına katkısı değerlendirilir. Su ayak izi çalışmalarında ise önemli su kullanım alanları, su çekim noktaları, su tüketim aşamaları, deşarj noktaları ve su kalitesi etkileri oluşturan süreçler ile bunların toplam su ayak izi üzerindeki katkısı incelenir.
i) Önceki raporlama döneminden meydana gelen değişiklikler
Önceki raporlama dönemine göre sera gazı emisyonları, bertaraflar ve rezerv miktarlarında meydana gelen değişiklikler ile birlikte; su ayak izi çalışmalarında su tüketimi, su çekimi, su geri kullanımı, atıksu miktarı, arıtma performansı ve su kalitesi parametrelerinde meydana gelen değişiklikler değerlendirilir.
j) Nicelleştirme ve raporlama yöntemlerinin uygunluğu ve herhangi bir değişiklik
Sera gazı ve/veya su ayak izi hesaplamalarında kullanılan yöntemlerin uygunluğu, veri kaynakları, hesaplama yaklaşımları, tahmin yöntemleri, ölçüm yöntemleri ve raporlama metodolojilerindeki değişiklikler değerlendirilir.

k) Sera gazı ve/veya su ayak izi bilgilerinin kaynakları
Veri kaynakları; sayaçlar, faturalar, proses kayıtları, laboratuvar sonuçları, otomasyon verileri, üretim kayıtları, tedarikçi verileri, ikincil veri tabanları ve diğer destekleyici kayıtlar dahil olmak üzere değerlendirilir.
l) Veri yönetim bilgi sistemi ve kontrolleri
Verilerin toplanması, işlenmesi, saklanması, gözden geçirilmesi, onaylanması ve raporlanmasına ilişkin bilgi sistemleri ile iç kontroller değerlendirilir.
m) Sorumlu tarafın raporlama verilerinin ve destekleyici süreçlerin yönetimsel denetimi
Sorumlu tarafın sera gazı ve/veya su ayak izi verileri üzerindeki yönetimsel denetimi, sorumluluk dağılımı, onay mekanizmaları, veri gözden geçirme süreçleri ve iç kontrol yapısı incelenir.
n) Sorumlu tarafın sera gazı bilgi ve/veya su ayak izi beyanı için kanıtların mevcudiyeti
Beyanı destekleyen kayıtların, sayaç verilerinin, analiz raporlarının, izinlerin, üretim kayıtlarının, tüketim kayıtlarının ve diğer objektif kanıtların mevcudiyeti değerlendirilir.
o) Önceki doğrulamaların sonuçları
Daha önce yapılmış doğrulama, geçerli kılma, iç tetkik veya bağımsız inceleme sonuçları ile bunlardan doğan uygunsuzluklar, gözlemler ve iyileştirme alanları değerlendirilir.
p) Hassasiyet veya belirsizlik analizinin sonuçları
Sera gazı ve/veya su ayak izi beyanını etkileyebilecek belirsizlik, hassasiyet ve veri kalitesi unsurları değerlendirilir. Su ayak izi çalışmalarında ayrıca veri temsiliyeti, havza bazlı uygunluk ve varsayımların etkisi de dikkate alınır.
q) Paylaştırma yaklaşımı
Üretim süreçlerinde ortak kaynak kullanımı söz konusu olduğunda, sera gazı emisyonlarının ve/veya su kullanımının ürünler, prosesler, yan ürünler veya faaliyetler arasında nasıl paylaştırıldığı değerlendirilir.
r) Sera gazı türleri ve/veya su akış kategorileri
Sera gazı doğrulamalarında kapsama giren gaz türleri (örneğin CO₂, CH₄, N₂O, HFC’ler vb.) değerlendirilir. Su ayak izi çalışmalarında ise su türleri ve su akış kategorileri (örneğin şebeke suyu, yeraltı suyu, yüzey suyu, yağmur suyu, geri kazanılmış su, proses suyu, deşarj edilen su, yeniden kullanılan su vb.) dikkate alınır.

s) Uygulanan izleme metodolojisi
Uygulanan izleme metodolojisi değerlendirilir. Bu kapsamda:
 sera gazları için doğrudan ölçüm, faaliyet verileri ve emisyon faktörleri ile hesaplama,
 su ayak izi için ise doğrudan sayaç ölçümleri, debi ölçümleri, fatura verileri, proses denge kayıtları, laboratuvar analizleri, tahminler ve hesaplama verileri ile belirleme yöntemleri incelenir.
t) Diğer ilgili bilgiler
Aşağıdaki ilave hususlar da stratejik analiz kapsamında dikkate alınır:

•  su ayak izi çalışmasının amacı, kapsamı ve amaçlanan kullanımı,
•  yaşam döngüsü yaklaşımının uygulanma düzeyi,
•  su kaynaklarının türü ve tedarik yapısı,
•  faaliyetlerin gerçekleştiği coğrafi konumlar ve ilgili havzalar,
•  su kıtlığı, su stresi, mevsimsellik ve yerel su koşulları,
•  su kalitesi etkileri ve deşarj parametreleri,
•  su geri kullanım / geri kazanım uygulamaları,
•  yasal izinler, deşarj limitleri ve çevresel uygunluk durumu,
•  ürün / proses bazlı önemli su kullanım alanları,
•  veri boşlukları, varsayımlar ve kritik belirsizlikler

Stratejik Analiz Sonucu
Baş Doğrulayıcı, stratejik analiz sonuçlarına göre doğrulamanın / geçerli kılmanın kapsamını, kritik inceleme alanlarını, örnekleme yaklaşımını, ekip yetkinlik ihtiyacını, doğrulama derinliğini, önemlilik seviyesini, risk alanlarını ve gerekli doğrulama faaliyetlerini belirler.
Sera gazı doğrulamalarında emisyon kaynakları, veri kalitesi ve hesaplama yöntemleri; su ayak izi doğrulamalarında ise su kullanımı, su tüketimi, su kalitesi etkileri, coğrafi / havza bazlı koşullar ve veri güvenilirliği özellikle dikkate alınır.

4.2.3 Risk Değerlendirmesi

Baş Doğrulayıcı, diğer Doğrulama Ekibi üyeleriyle işbirliği yaparak tüm verileri ve stratejik analizin sonuçlarını dikkate alarak bir risk değerlendirmesi yapar. Risk değerlendirmesi, Baş Doğrulayıcı tarafından FR.09.04 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Risk Değerlendirmesi Formu belgesinde belgelenir.
Bu riskler duruma göre belirlenir

•  Sera gazı emisyonları ve bertarafı için: oluşma, tamlık, doğruluk, kesinti ve sınıflandırma;
•  Su kullanımı, su tüketimi, atıksu ve deşarj için: eksik veya hatalı kayıt, ölçüm belirsizliği, veri bütünlüğü, yanlış sınıflandırma ve izleme hataları;
•  Depolama için: varlık, haklar ve yükümlülükler, tamlık, doğruluk ve dağılım (hem sera gazı rezervuarları hem su kaynakları / su depoları).

FR.09.04 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Risk Değerlendirmesi Formu, doğrulama süreci boyunca güncellenir; daha ayrıntılı verilerin toplanmasından veya doğal riskleri etkileyen herhangi bir verinin değiştirilmesinden sonra, kuruluşun/tesisin kontrol riskleri ve tespit riskleri de dahil olmak üzere doğal risklerini yansıtır

değerlendirmesi aşağıdaki hususları dikkate alır:
a) Sera gazı beyanında veya su ayak izi beyanında kasıtlı yanlış beyan olasılığı; b) Emisyon kaynaklarının ve su kullanım noktalarının genel beyan üzerindeki göreceli etkisi ve maddi önem; c) Potansiyel olarak önemli bir emisyon veya su kullanımı kaynağının ihmal edilme olasılığı; d) Sorumlu taraf için normal iş sürecinin dışında olan veya başka türlü olağandışı görünen önemli emisyonlar veya su kullanım faaliyetleri; e) İşlemlerin bir kuruluşa, tesise, projeye veya ürüne özgü doğası; f) Kuruluş veya proje sınırı, ürün sistemi sınırı veya su havzası sınırı belirlenirken karmaşıklık derecesi ve ilgili tarafların dahil olup olmadığı; g) Önceki dönemlerden yapılan herhangi bir değişiklik; h) Sera gazı ve/veya su ayak izi beyanını doğrudan etkileyebilecek uygulanabilir yasal düzenlemelere uyum riski; i) Emisyonlar veya su kullanımı ve raporlamasını etkileyebilecek önemli ekonomik veya düzenleyici değişiklikler; j) Sera gazı ve/veya su ayak izi verilerinin seçimi, kalitesi, güvenilirliği ve kaynakları; k) Mevcut belgelerin ayrıntı düzeyi ve doğrulama için yeterliliği; l) Hesaplama yöntemlerinin doğası, karmaşıklığı ve varsayımlarının geçerliliği; m) Emisyonların veya su kullanımının hesaplanmasındaki öznellik derecesi; n) Herhangi bir önemli tahmin ve tahmine dayanak teşkil eden veri; o) Veri yönetim bilgi sisteminin ve kontrollerinin özellikleri; p) Sorumlu tarafın kontrol sisteminin hataları veya eksiklikleri tespit etme ve önleme konusundaki görünür etkinliği; q) Sera gazı ve/veya su ayak izi verilerini izlemek ve raporlamak için kullanılan iç kontrol mekanizmaları; r) Personelin deneyimi, becerileri ve eğitimi, hem sera gazı hem su ayak izi doğrulamasına uygunluğu

4.2.4 Doğrulama Planlaması

Stratejik Analiz ve Risk Değerlendirmesi Sonuçlarına Göre, Baş Doğrulayıcı şunları doldurur:
 FR.07.04 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Planı doğrulama faaliyetlerinin doğası, türü ve kapsamını, ayrıca bu faaliyetlerin uygulanmasındaki zamanlama, yöntem ve katılımcıları açıklar. Doğrulama Planı denetimden önce müşteriye gönderilir.

4.2.5 Ayrıntılı süreç doğrulama / analizi - Yerinde ziyaret
4.2.5.1 Süreç Analizi

Doğrulayıcı, sonuca dayanacak yeterli ve uygun kanıtlar toplamak için kanıt toplama faaliyetlerini tasarlar. Yanıltıcı beyan olasılığı ne kadar yüksekse, doğrulayıcı daha ikna edici kanıtlar elde etmelidir. Doğrulayıcı, kanıt toplama faaliyetlerini tasarlarken doğal riski ve tespit riskini dikkate alır.
Belirlenen risklere bakılmaksızın, doğrulayıcı her tür önemli emisyon veya bertaraf için analitik prosedürler ve testler tasarlar ve gerçekleştirir.
Doğrulayıcı, Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanının kriterlere uygun olup olmadığını belirlemek için kanıt toplama faaliyetleri geliştirirken, Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanına uygulanan standartların veya Sera Gazı ve Su Ayak İzi programının prensiplerini dikkate alır.
Veri izi: Doğrulayıcı, önemli emisyonlar, bertaraflar ve/veya depolama için veri izlerinin varlığını belirlemek için kanıt toplama faaliyetleri tasarlar.

Sera Gazı ve Su Ayak İzi bilgi sistemi ve kontrolleri Değerlendirmenin kapsamı, risk değerlendirmesi sonuçlarına bağlıdır. Sera Gazı ve Su Ayak İzi bilgi sistemi ve kontrollerinin tasarımını ve etkinliğini değerlendiren kanıt toplama faaliyetleri aşağıdakileri dikkate alır:

a) Sera Gazı ve Su Ayak İzi veri ve bilgilerinin seçimi ve yönetimi;

b) Sera Gazı ve Su Ayak İzi veri ve bilgilerinin toplanması, işlenmesi, birleştirilmesi ve raporlanması için süreçler;

c) Sera Gazı ve Su Ayak İzi veri ve bilgilerinin geçerliliğini ve doğruluğunu sağlayan sistemler ve süreçler;

d) Sera Gazı ve Su Ayak İzi bilgi sisteminin tasarımı ve bakımı;

e) Sera Gazı ve Su Ayak İzi bilgi sistemini destekleyen sistemler, süreçler ve personel, veri kalitesini sağlamak için yapılan faaliyetler;
f) Cihaz bakımı ve kalibrasyonunun sonuçları; g) Mümkün ve uygunsa, önceki doğrulamaların sonuçları.
Sera Gazı ve Su Ayak İzi verileri ve bilgileri Doğrulayıcı, Sera Gazı ve Su Ayak İzi verilerini ve bilgilerini test etmek için kanıt toplama faaliyetlerini tasarlar.
Veri birleştirme süreci Doğrulayıcı, Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanını temel kayıtlarla uyumlu hale getirmek ve Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanının hazırlanma süreci boyunca yapılan önemli düzeltmeleri incelemekle ilgili kanıt toplama faaliyetlerini tasarlar.

Analitik testler Analitik testleri tasarlarken ve gerçekleştirirken doğrulayıcı aşağıdakileri dikkate alır:
a) Analitik testin tanımlanan riski azaltma veya hafifletme yeteneği;
b) Analiz edilecek verilerin güvenilirliği;
c) Analitik testin önemli yanlış beyanları tespit edeceği olasılığı
Analitik testler, dalgalanmaları veya diğer ilgili bilgilerle uyumsuz olan veya beklentilerden önemli ölçüde farklı olan ilişkileri tespit ederse, doğrulayıcı ek kanıt elde etmek ve diğer kanıt toplama faaliyetlerini gerçekleştirerek bu farklılıkları araştırır.
Kontrol testi, Doğrulayıcı, kontrol testlerinin etkinliğini test etmek için kanıt toplama faaliyetlerini tasarlar ve uygular. Sapmalar tespit edilirse, doğrulayıcı bu sapmaların o kontrollere dayanma kabiliyetini etkileyip etkilemediğini, ek kontrol testlerinin gerekip gerekmediğini ve diğer türde kanıt toplama faaliyetlerinin uygulanması gerekip gerekmediğini değerlendirir.
Verilerin özellikleri öyle ise ki sadece kontrol testleri kullanılabilirse, doğrulayıcı bu kontrollerin etkinliğini belirlemek için kanıt toplama faaliyetlerini tasarlar ve uygular. Sapmalar tespit edilirse, doğrulayıcı bu sapmaların o kontrollere dayanma kabiliyetini etkileyip etkilemediğini ve ek kontrol testlerinin gerekip gerekmediğini değerlendirir.
Tahmin testi, Risk değerlendirmesi, tahmini yaklaşımın genel Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanı üzerinde önemli etkisi olduğunu belirlemişse, doğrulayıcı aşağıdakileri değerlendirir:
a) Tahmin yönteminin uygunluğu;
b) Tahmindeki varsayımların geçerliliği;
c) Tahminde kullanılan verilerin kalitesi.
Örneklem, Doğrulayıcı, örneklemi tasarlarken kanıt toplama faaliyetlerinin amacını ve örneklemenin yapılacağı popülasyonun özelliklerini dikkate alır.

Mülkiyet Değerlendirmesi, Doğrulayıcı, Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanında ifade edilen emisyon azaltımlarının veya bertaraf iyileştirmelerinin sorumlu tarafça sahip olunup olunmadığını veya hak iddia edildiğini değerlendirir.
Uygun olduğunda, doğrulama ekibi şunları yapar:
 Farklı test ve doğrulama yöntemlerinin birleşik uygulanması
 İzleme Planının kontrolü
 ISO14064-1-2, ISO 14046 gereksinimlerinin kontrolü
 Veri akış faaliyetlerinin ve sistemlerinin kontrolü
 Kontrol faaliyetlerinin belgelerin, uygulamanın ve bakımın yeterliliğinin incelenmesi
 Prosedürlerin etkinliğinin incelenmesi
Kuruluş, nicelleştirme yaklaşımlarının (örneğin, nicelleştirmek için kullanılan veriler ve modeller) belirsizlikle ilişkili olup olmadığını değerlendirecek ve Sera Gazı ve Su Ayak İzi envanterinin kategori düzeyindeki belirsizliğini belirleyen ve belirsizliğin nicelleştirilememe nedenini veya mali olarak uygun olmadığını ve kalite değerlendirmesi yapacak bir değerlendirme yapar.
Doğrulama ekibi, FR.07.17 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Risk Değerlendirmesi Örnekleme Planı ve Veri Kontrolü belgesini doldurur. Bu aşamada, aktivite verilerinin ilgili, eksiksiz, tutarlı, doğru ve şeffaflık prensiplerini takip ettiğini pratikte doğrular.

4.3.5.2. Yerinde denetim
4.3.5.2.1 Genel

Yukarıda açıklanan Süreç Analizine bir veya daha fazla Saha/tesis ziyareti eşlik edebilir. Baş Doğrulayıcı, risk değerlendirmesi sonuçlarını dikkate alarak, Sahaleri ve tesisleri ziyaret etme ihtiyacını belirler ve ziyaret edilecek bireysel Sahalerin sayısını ve konumunu değerlendirir. Bu değerlendirme sırasında göz önünde bulundurulan kriterler şunlardır:
a) Risk değerlendirmesi sonuçları ve kanıt toplama faaliyetlerinin etkinliği;

b) Kuruluş, proje veya ürünle ilişkilendirilen Sahalerin ve tesislerin sayısı, büyüklüğü ve operasyonel özellikleri;

c) Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanına katkıda bulunan her bir Saha ve tesisteki faaliyetlerin çeşitliliği ve karmaşıklığı;

d) Farklı Sahalerde ve tesislerdeki emisyonların ve su kullanımının doğası ve büyüklüğü ile bunların beyana katkıları;

e) Her ilgili Saha veya tesiste üretilen emisyon ve su kullanım verilerinin nicelleştirme sürecindeki karmaşıklık ve belirsizlik derecesi;

f) Sera Gazı ve Su Ayak İzi veri yönetim sistemindeki güven seviyesi, veri kalitesi ve kontrol etkinliği;

g) Risk değerlendirmesi yoluyla belirtilen belirli konumları ziyaret etme ihtiyacı gösteren herhangi bir risk; h) Var ise, önceki doğrulama veya onay sonuçları ve bunların sera gazı ve su ayak izi açısından etkileri

Saha veya Tesis Ziyareti Gerektiren Durumlar
Doğrulama ekibi, aşağıdaki durumlardan herhangi biri oluştuğunda Saha veya tesis ziyareti gerçekleştirir:

a) İlk doğrulama;

b) Doğrulama, doğrulayıcının önceki doğrulama faaliyetleri ve sonuçları hakkında bilgi sahibi olmadığı sonraki doğrulamalar;

c) Bir Saha veya tesisin sahipliğinde değişiklik olduğu ve Sahanin veya tesisin emisyonları, bertarafları, depolaması veya su kullanımı ile su ayak izi bileşenlerinin beyana önemli düzeyde katkı sağladığı doğrulama;

d) Doğrulama sırasında bir Saha veya tesiste yanlış beyanlar veya veri tutarsızlıkları belirlendiğinde;

e) Önceki doğrulanmış Sera Gazı veya Su Ayak İzi beyanından bu yana emisyonlarda, su kullanımı ve depolama alanlarında açıklanamayan önemli değişiklikler var ise;

f) Sera Gazı beyanına önemli düzeyde katkıda bulunan SSR’lerin veya Su Ayak İzi kritik su kullanım alanlarının bir Saha veya tesise eklenmesi;

g) Raporlama kapsamında veya sınırlarında önemli değişiklikler;

h) Saha veya tesisi içeren veri yönetim sisteminde önemli değişiklikler, özellikle veri doğruluğu, veri kontrolleri veya veri kaynakları açısından.

Saha veya Tesis Ziyaretine Karar Verme
Doğrulayıcı, yukarıda belirtilen durumların bir Saha veya tesis ziyareti gerektirmediğine, risk değerlendirmesi ve kanıt toplama planının sonuçlarına dayanarak ve aynı Saha veya tesis için önceki doğrulama sonuçlarını göz önünde bulundurarak karar verebilir.
Bir Saha veya tesis ziyaretinin gerekli olmadığına karar verilirse, bu kararın nedenleri belirlenmeli ve belgelenmelidir, hem sera gazı hem de su ayak izi açısından.

4.3.5.2.2 Yerinde Denetim Gerçekleştirilmesi
Doğrulayıcıların sahaya varışından sonra, açılış toplantısı yapılır ve baş doğrulayıcı doğrulama ekibini müşteriye tanıtır, her doğrulayıcının sorumluluklarını açıklar ve prosedürü zamanında kısaca açıklar. Baş doğrulayıcı, doğrulamanın şartlarını açık ve şeffaf bir şekilde açıklamalıdır.
FR.07.08 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Beyan Doğrulama Soru Listesi, FR.07.17 Sera Gazı Risk Değerlendirmesi_Örnekleme Planı ve Veri Kontrolü Formu ve FR.07.09 Sera Gazı ve Su Ayak İzi Doğrulama Notlarına kanıtlar işlenir.
Saha ziyareti sonunda FR.07.07 Doğrulama Katılım Formu Kapanış Toplantısı yapılır, burada Baş Doğrulayıcı doğrulamanın bulgularını, uygunsuzlukları FR.07.11 Uygunsuzluk Raporu, doğrulukları ve iyileştirme önerilerini şirkete sunar. Doğrulamanın tüm sonuçları, müşteri tarafından imzalanması gereken Doğrulama Raporu'nda yer alır.
Baş doğrulayıcı, önemli uygunsuzlukların ve doğrulukların doğrulama beyanı yayınlanmadan önce müşteri tarafından düzeltilmesi gerektiğini vurgular.
Bulgu Kategorileri:
Büyük Uygunsuzluk: Bireysel olarak incelendiğinde veya diğer uygunsuzluklarla birleştirildiğinde önem derecesini aşmaya yol açabilecek herhangi bir hareket veya ihmal.
Önemli Doğru Olmayan: Bireysel olarak incelendiğinde veya diğer hatalarla birleştirildiğinde önem derecesini aşan doğru olmayan durum.
Küçük Uygunsuzluk: Bireysel olarak incelendiğinde veya diğer uygunsuzluklarla birleştirildiğinde önem derecesini aşmayan herhangi bir hareket veya ihmal.
Önemsiz Doğru Olmayan: Bireysel olarak incelendiğinde veya diğer hatalarla birleştirildiğinde önem derecesini aşmayan doğru olmayan durum.
İyileştirme Tavsiyesi: Kuruluşun performansını artırmak için öneriler.

4.3.6 Teknik İnceleme
Doğrulama Beyanı Yayınlanmadan Önce, doğrulama/doğrulama işlemini yürüten kişilerden farklı ve yetenekli bir bağımsız gözden geçirmeci seçilmelidir.
Bağımsız inceleme görüşün yayınlanmasından önce tamamlanmalıdır. Bağımsız inceleme, bağımsız inceleyicinin belirlediği önemli konuların görüş yayınlanmadan önce çözümlenmesine izin vermek için doğrulama/doğrulama süreci sırasında yapılabilir.
Bağımsız Gözden Geçirmeci aşağıdakileri değerlendirecektir:
a) Ekip yeterliliklerinin uygunluğu;
b) Doğrulama/doğrulamanın uygun bir şekilde tasarlanıp tasarlanmadığı;
c) Tüm doğrulama/doğrulama faaliyetlerinin tamamlandığı;
d) Doğrulama/doğrulama sırasında alınan önemli kararlar;
e) Görüşü desteklemek için yeterli ve uygun kanıtın toplanıp toplanmadığı;
f) Toplanan kanıtların, doğrulama/doğrulama ekibi tarafından önerilen görüşü destekleyip desteklemediği;
g) Sera Gazı ve Su ayak İzi beyanı ve doğrulama/doğrulama görüşü;
h) Doğrulama/doğrulamanın bu belgeye göre gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, bunlar arasında; Risk değerlendirmesinin, doğrulama/doğrulama planının ve kanıt toplama planının amacı, kapsamı ve güvence düzeyine uygun olup olmadığı.
i) Kanıt toplama faaliyetlerinin Sera Gazı ve Su Ayak İzi ile ilgili faaliyet özelliklerini ele aldığı;
j) doğrulama/doğrulama ekibi kararlarının yeterli ve uygun kanıtlarla desteklenip desteklenmediği;
k) herhangi bir yeniden beyanın yeterince değerlendirildiği;
l) Sera Gazı ve Su Ayak İzi beyanının kriterlere uygun olup olmadığı;
m) önemli konuların belirlendiği, çözüldüğü ve belgelendiği.
Bağımsız inceleyici, açıklama ihtiyacı doğduğunda doğrulama/doğrulama ekibi ile iletişime geçer. Doğrulama/doğrulama ekibi, bağımsız inceleyici tarafından gündeme getirilen endişelerle ilgilenir.

4.3.7 Doğrulama Beyanının Yayınlanması
Teknik incelemeden sonra doğrulama raporu, doğrulamayı gerçekleştiren Baş Doğrulayıcı ve Bağımsız Gözden Geçirici tarafından imzalanır ve Doğrulama Beyanı yayınlanır ve ikinci tarafından imzalanır.
Sera Gazı Doğrulamalarında Doğrulama Beyanı toplam emisyonlarda önemli doğruluk eksiklikleri olup olmadığı dikkate alınarak, emisyon beyanının tatmin edici olup olmadığını belirtir.
İmzaya yetkili Genel Müdür tarafından İmzalanan Sistem Sertifikası, kuruluşa hem baskı olarak hem de elektronik formatta gönderilir.
4.3.8 Doğrulama/Doğrulamanın Ardından Ortaya Çıkan Gerçekler
Doğrulayıcı, varsa teknik uzman ile birlikte, doğrulama görüşü tarihine kadar yeterli ve uygun kanıtlar elde eder ve ilgili bilgileri belirler.
Eğer doğrulama görüşünü önemli ölçüde etkileyebilecek gerçekler veya yeni bilgiler bu tarihten sonra ortaya çıkarsa, doğrulayıcı uygun önlemleri alır ve bu konuyu mümkün olan en kısa sürede sorumlu tarafa, müşteriyle iletişim kurarak bildirir.
Doğrulayıcı, keşfedilen gerçekler veya yeni bilgiler nedeniyle orijinal görüşe güvenin artık tehlikeye girebileceğini diğer ilgili taraflara da iletebilir

4.4 Revizyon Takibi